เชียงราย – ร้องทั้งรองนายกฯยศชนัน ยัน รมว.-รมช.เกษตรฯ..พ่อค้าคนกลางยกปมดิน-ข้าว ลุ่มน้ำกก/น้ำสาย-น้ำรวก ตั้งแต่แม่อาย เชียงใหม่-เชียงราย ปนเปื้อนตะกั่ว-สารหนู กดราคาผลผลิต การตรวจสอบสารพิษล่าช้า-ผู้บริโภคกินแล้วถึงรู้ ก.เกษตรฯไร้นโยบายแก้ปัญหา

ดร.สืบสกุล กิจนุกร นักวิชาการสาขาวิชาการพัฒนาระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ได้ทำจดหมายเปิดผนึกถึง ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.อุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ที่มีกำหนดการเดินทางปฏิบัติภารกิจในหลายท้องที่ของ จ.เชียงราย ระหว่าง 14-15 พ.ย.2569 โดยช่วงเช้าวันนี้ จะเดินทางไปดูสภาพแม่น้ำสายที่ อ.แม่สาย ชายแดนไทย-เมียนมา เพื่อดู จนท.สาธิตการใช้ชุดตรวจวัดโลหะหนักปนเปื้อนน้ำที่บริเวณสะพานมิตรภาพไทย-เมียนมา ข้ามแม่น้ำสายแห่งที่ 1 ด้วย

เพื่อแจ้งถึงผลกระทบจากการที่แม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง เกิดการปนเปื้อนจนส่งผลกระทบต่อภาคเกษตรกรรมของไทย ผักและผลไม้จำนวน 24 ชนิดใน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ปนเปื้อนสารโลหะหนัก

ตั้งแต่เดือน ธ.ค.2568-ปัจจุบัน สำนักงานเกษตร อ.แม่อาย และศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตร อ.แม่อาย ได้ส่งตรวจตัวอย่างผลผลิตที่เพาะปลูกริมแม่น้ำกกและมีประวัติถูกน้ำท่วมได้แก่แตงกวา มะเขือเปราะ บวบ มะม่วง กระเทียม ถั่วฝักยาว มันเทศญี่ปุ่น เสาวรส ข่า ข้าวโพดหวาน พริกขี้หนูผลใหญ่ ดอกหอม กะหล่ำดอก กะหล่ำปลี แตงร้าน มะละกอ สัปปะรด มะเขือม่วง ส้มสายน้ำผึ้ง มะเขือยาว ผักกาดเขียวปลี ถั่วพุ่ม พบปนเปื้อนสารหนู ตะกั่ว และแคดเมียม เกินค่ามาตรฐานความปลอดภัยในการบริโภค แต่กลับถูกจำหน่ายและบริโภคภายในประเทศ รวมทั้งส่งไปต่างประเทศ เช่น มาเลเซีย สิงคโปร์ และญี่ปุ่น ฯลฯ ไปแล้ว

ปัจจุบันมีเกษตรกรที่ใช้แม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก เพื่อทำนาข้าวกว่า 100,000 ไร่ กรมชลประทานจัดสรรน้ำให้แก่เกษตรกรทำนาข้าวลุ่มแม่น้ำกกจำนวน 58,723 ไร่ ครอบคลุม อ.เมืองเชียงราย อ.เวียงชัย และ อ.เวียงเชียงรุ้ง 9 ตำบล ส่วนลุ่มแม่น้ำสายและแม่น้ำรวก มีพื้นที่นาข้าว 60,500 ไร่ ครอบคลุม อ.แม่สาย 5 ตำบล ซึ่งเกษตรกรกำลังกังวลใจมากว่ายังสามารถใช้น้ำในการทำนาปรังตั้งแต่เดือน ธ.ค.69 นี้เป็นต้นไป ได้หรือไม่

เพราะกรมชลประทานได้ตรวจดิน-เมล็ดข้าวนาปรังตามลุ่มน้ำต่างๆ ที่ปลูกในดือน ธ.ค.2568 เก็บเกี่ยวเดือน พ.ค.2569 พบทั้งดิน-เมล็ดข้าว ปนเปื้อนสารหนูและตะกั่ว เกินมาตรฐานความปลอดภัยต่อการบริโภค

โดยลุ่มน้ำกกตรวจ 20 จุด พบมีสารหนูในเมล็ดขาวเกินมาตรฐาน 7 จุด และสารตะกั่วในเมล็ดข้าว 1 จุด ส่วนลุ่มแม่น้ำสาย ลุ่มแม่น้ำรวก ตรวจ 20 จุด พบสารหนูในแปลงดินเกินค่ามาตรฐาน 11 จุด มีสารหนูในเมล็ดข้าว 16 จุด และมีสารตะกั่ว 1 จุด

กรณีดังกล่าว ทำให้ผลผลิตของเกษตรกรถูกพ่อค้ากดราคา เพราะกลัวปัญหาผลผลิตปนเปื้อนสารโหละหนัก นอกจากนี้เกษตรกรในหลายพื้นที่ยังถูกระงับการปลูกพืชเศรษฐกิจส่งออก เช่น ข้าวโพดหวาน กระเจี๊ยบเขียว เป็นต้น

ดร.สืบสกุล ระบุอีกว่าในส่วนของผู้บริโภคถือว่ามีความเสี่ยงรับสารโลหะหนักจากอาหารปนเปื้อน เพราะผลการตรวจผลผลิตออกมาล่าช้าเกินการเก็บเกี่ยวไปแล้ว ทั้งยังขาดข้อมูลแสดงแหล่งกำเนิดสินค้า ผู้บริโภคจึงขาดข้อมูลประกอบการตัดสินใจในการเลือกซื้อสินค้า

แม้แต่สัตว์น้ำ กรมอนามัยก็ออกคำเตือนการบริโภคเครื่องในปลาลุ่มแม่น้ำกกและแม่น้ำโขงเพราะพบสารโลหะหนักสะสมปริมาณมาก งดบริโภคสัตว์หน้าดินในแม่น้ำ เช่น กุ้งแ หอย เป็นต้น รวมถึงงดบริโภคปลาซ้ำชนิดเป็นระยะเวลาติดต่อกัน รวมทั้งเมื่อวันที่ 25 ก.ย.2569 จังหวัดเชียงราย ยังประกาศให้ประชาชนงดใช้แม่น้ำสายในการอุปโภคและบริโภคโดยตรง

จดหมายเปิดผนึกฉบับนี้ ยังแจ้งไปถึงนายสุริยะ จึงรุ่งเรือง รมว.เกษตรและสหกรณ์ และ น.ส.ปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รมช.เกษตรและสหกรณ์ ด้วย เพราะเป็นหน่วยงานหลักที่มีอำนาจหน้าที่ในการแก้ไขปัญหา กลับมีจุดอ่อนที่ต้องปรับปรุงเป็นการด่วนที่สุดคือขาดนโยบายและแผนทำงาน คือ การตรวจสอบและเฝ้าระวังการปนเปื้อนในภาคเกษตร (ดินเพาะปลูก น้ำการเกษตร ผลผลิต และสัตว์น้ำ),การเยียวยาชดเชยเกษตรกรผู้ได้รับผลกระทบ ,การฟื้นฟูดินปนเปื้อน,การจัดหาแหล่งน้ำทดแทนแม่น้ำปนเปื้อน,และการจัดสรรงบประมาณดำเนินการ

หน่วยงานในสังกัดก็ทำงานแบบไร้เป้าหมายที่ชัดเจน เพราะขาดนโยบายและแผนการทำงาน ขาดการบูรณาการระหว่างกรมด้วย

ดังนั้นจึงเสนอให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จัดตั้งคณะทำงานระดับชาติ โดยคำนึงถึงการมีส่วนร่วมจากภาครัฐ วิชาการ ประชาสังคมในพื้นที่ กลุ่มเกษตรเกษตร และองค์กรผู้บริโภค เพื่อเป็นหน่วยงานกลางกำหนดนโยบายและแผนงานแก้ไขปัญหาผลกระทบในภาคเกษตร และจัดทำนโยบายและแผนทั้ง 5 ด้านดังกล่าว รวมทั้งจัดทำแผนที่ความเสี่ยงเกษตรกรรม จัดหาแหล่งน้ำสำรองให้เกษตรกร ฯลฯ.โดยเร็ว